Şema Terapide Modlar Nedir? Duygusal Tepkilerimizin Arkasındaki Psikolojik Sistem
1️⃣ Şema terapi neden “mod” kavramını geliştirdi?
Şema terapi, klasik bilişsel terapilerden farklı olarak şunu kabul eder:
İnsan tek bir kişilik değildir; duruma göre aktive olan farklı içsel benlikler vardır.
Bu içsel benliklere Mod (Schema Mode) denir.
Bir danışan:
- Bazen yetişkin gibi,
- Bazen korkmuş bir çocuk gibi,
- Bazen saldırgan,
- Bazen kaçan,
- Bazen donuk
davranır.
Bu değişimler bilinçli değil, sinir sistemi kaynaklıdır.
Ve işte psikolojik problemler, yanlış modların kontrolü ele geçirmesiyle ortaya çıkar.
2️⃣ Mod ≠ Şema
Çok kritik bir ayrım:
| Şema | Mod |
|---|---|
| Kalıcı inanç yapısı | O an aktive olan benlik |
| "Sevilmiyorum" | "Şu anda terk edilmiş çocuk modundayım" |
| Soyut | Canlı, davranış üreten |
Şema = Yazılım
Mod = O yazılımın çalıştığı an
3️⃣ Şema terapide ana mod grupları
Jeffrey Young 4 ana mod kümesi tanımlar:
- Çocuk Modları
- Uyumsuz Ebeveyn Modları
- Başa Çıkma (Coping) Modları
- Sağlıklı Yetişkin ve Mutlu Çocuk
Şimdi bunları tek tek açalım.
🧠 1. ÇOCUK MODLARI
(Bu kısım yüksek duygusal yoğunluğun kaynağıdır)
Bunlar travmanın olduğu yaşta kalmış sinir sistemi parçalarıdır.
🔹 1. Terk Edilmiş / İncinebilir Çocuk
Temel duygu:
“Yalnızım, kimse beni korumuyor”
Bu mod aktifken kişi:
- Aşırı bağlanır
- Terk edilmekten panikler
- Mesajlara saplantılı bakar
- Partneri merkeze koyar
Tekirdağ’daki danışanlarının %60’ı bu modla gelir.
🔹 2. Öfkeli Çocuk
Temel duygu:
“Hakkım yendi”
Bu mod:
- Patlamalar
- Tartışma
- Dürtüsellik
- Kontrol ihtiyacı
olarak görülür.
🔹 3. Dürtüsel Çocuk
Bu mod aktifken:
- Aşırı alışveriş
- Aşırı yeme
- Seks, madde, risk
Sinir sistemi “hemen rahatla” komutu verir.
🔹 4. Mutsuz / Depresif Çocuk
Bu mod:
- Umutsuzluk
- Hayattan keyif alamama
- Kendini suçlama
olarak görülür.
🧨 2. UYUMSUZ EBEVEYN MODLARI
(Bu modlar içselleştirilmiş travmatik ebeveyn sesleridir)
🔻 1. Cezalandırıcı Ebeveyn
“Böyle hissetmeye hakkın yok”
Bu mod:
- Kendine zarar verme
- Aşırı suçluluk
- İçsel aşağılamaya yol açar
🔻 2. Talepkâr Ebeveyn
“Daha iyisini yapmalısın”
Bu mod:
- Tükenmişlik
- Mükemmeliyetçilik
- Hiç yetmeme hissi
oluşturur.
🧱 3. BAŞA ÇIKMA (COPING) MODLARI
(Beynin hayatta kalmak için geliştirdiği savunmalar)
🧊 1. Kopuk Korungan
Duygular kapatılır.
Kişi “robotlaşır”.
Tekirdağ’da özellikle:
- Akademisyenler
- İş insanları
- Üst gelir grubunda
çok görülür.
🏃♂️ 2. Kaçan Korungan
- İlişkiden kaçma
- Sorunlardan kaçma
- Terapiden kaçma
🧨 3. Aşırı Telafi Eden
“Zayıf değilim, güçlüyüm”
Narsistik, kontrolcü veya dominant görünür.
Ama altta incinebilir çocuk vardır.
🌱 4. SAĞLIKLI MODLAR
🌿 Sağlıklı Yetişkin
- Duyguları regüle eder
- Sınır koyar
- Çocuğu korur
- Ebeveyni susturur
Terapinin amacı:
Bu modu güçlendirmektir.
🌈 Mutlu Çocuk
Bu mod:
- Oyun
- Yaratıcılık
- Bağ kurma
- Keyif alma
ile ortaya çıkar.
🎯 Şema terapi modları neden ilişki sorunlarının çekirdeğidir?
Çünkü:
- Terk edilmiş çocuk → bağımlı bağlanma
- Kopuk korungan → kaçınmacı bağlanma
- Öfkeli çocuk → kaotik bağlanma
📍 Tekirdağ Psikolog Perspektifi
Tekirdağ’da bireysel terapiye gelen danışanların çoğu:
- İlişki
- Duygu regülasyonu
- Kendini değersiz hissetme
şikayetleriyle gelir.
Ama kök sebep:
Modların kaotik şekilde kontrolü ele geçirmesidir.
Şema terapi burada klasik terapiden çok daha güçlüdür.
