Kaçıngan Bağlanma ve Kaygılı- Kaçıngan Bağlanma Dinamikleri

Bağlanma kuramı, bireylerin çocukluk döneminde bakım verenlerle kurduğu ilişkilerin yetişkinlikteki romantik ilişkiler, duygusal yakınlık ve stresle başa çıkma biçimleri üzerinde önemli etkiler bıraktığını belirtir. Tekirdağ bölgesinde ilişki dinamikleri üzerine danışmanlığa başvuran birçok bireyde görülen ortak örüntülerden biri de kaçıngan bağlanma ve kaygılı-kaçıngan (dağınık/düzensiz) bağlanma yapılarıdır.

Bu yazıda bağlanma kuramının bilimsel temelleri, kaçıngan bağlanmanın davranışsal ve bilişsel özellikleri, kaygılı–kaçıngan bağlanmanın neden daha karmaşık bir yapı olduğu ve yetişkin ilişkilerde nasıl ortaya çıktığı detaylı şekilde ele alınacaktır.

1. Bağlanma Kuramının Bilimsel Temelleri

Bağlanma kuramı, John Bowlby ve Mary Ainsworth tarafından geliştirilmiştir. Bu kurama göre:

• Bebek, hayatta kalabilmek için birincil bakım verene bağlanır.
• Bu bağlanma ilişkisindeki tutarlılık, duyarlılık ve güvenlik, kişinin dünyaya nasıl bakacağını ve ilişki kurma biçimlerini şekillendirir.
• Yetişkinlikteki yakın ilişki örüntüleri çocukluk dönemi bağlanma temelli “içsel çalışma modelleri” ile ilişkilidir.

Bağlanma stilleri genel olarak dört grupta incelenir:

1. Güvenli bağlanma
2. Kaygılı bağlanma
3. Kaçıngan bağlanma
4. Kaygılı–kaçıngan (düzensiz) bağlanma

Bu yazının odağı, özellikle yetişkin ilişkilerinde sık görülen kaçıngan ve kaygılı–kaçıngan yapılardır.

2. Kaçıngan Bağlanma Nedir?

Kaçıngan bağlanma, bireyin yakın ilişkilerde mesafeyi koruma eğilimi, duygusal bağı riskli görme ve fazla bağımlılıktan kaçınma davranışlarıyla karakterizedir.

2.1. Çocuklukta Kaçıngan Bağlanmanın Gelişimi

Bu bağlanma türü genellikle:

• bakım verenin duygusal olarak mesafeli,
• çocuğun duygusal ihtiyaçlarına yeterince duyarlı olmayan,
• bağımsızlığı aşırı vurgulayan

bir ortamda gelişir.

Çocuk, duygusal ihtiyaçlarını ifade etmenin karşılık bulmadığını öğrenir ve zamanla duygularını içselleştirme, yakınlık arayışını baskılama gibi stratejiler geliştirir.

2.2. Yetişkinlikte Kaçıngan Bağlanmanın Özellikleri

Kaçıngan bağlanan yetişkinler:

• Duygusal yakınlığın yoğunlaştığı anlarda geri çekilir.
• “Bağımlı olma” veya “kontrol kaybı” korkusu yaşayabilir.
• Partnerin ihtiyaçlarını azaltılmış bir duyarlılıkla algılayabilir.
• İlişkilerde mantığı ön planda tutar; duygusal ifadeyi zorlayıcı bulur.
• Kendi duygularını tanımlamada güçlük yaşayabilir (alexithymia eğilimi).
• Çatışma anlarında duygusal mesafe koyma, iletişimi kesme gibi davranışlar görülebilir.

Nörobiyolojik temeller:

Araştırmalar, kaçıngan bağlanan bireylerde:

• amigdala aktivasyonunun daha düşük,
• prefrontal korteksin aşırı düzenleyici,
• yakınlık uyaranlarının tehdit değil, rahatsız edici olarak algılandığını

göstermektedir.

Bu durum, kişinin duygusal teması neden işlenmesi zor bir uyaran olarak gördüğünü açıklar.

3. Kaygılı–Kaçıngan (Düzensiz) Bağlanma Nedir?

Kaygılı–kaçıngan bağlanma, bağlanma kuramındaki en karmaşık ve en stresli ilişki örüntüsüdür. Hem yakınlık arzusu hem de yakınlıktan korku aynı anda görülür.

Bu bağlanma stiline sahip bireyler:

• Yakın olmak ister ama yakınlaşınca panikler.
• Uzaklaşınca terk edilme korkusu yaşar.
• İlişkide yön duygusu değişkendir: bir an yakınlık, bir an mesafe.
• Partnerin duygularını anlamakta zorlanır.
• Kendi duygularını düzenlemekte daha fazla zorlanır.

Düzensiz bağlanma genellikle çocuklukta:

• bakım verenin tutarsız,
• bazen sıcak, bazen tehditkâr veya korkutucu davranışlar gösterdiği,
• çocuğun güvenlik algısının bozulduğu

bir ortamda görülür.

3.1. Neden “düzensiz” bağlanma olarak adlandırılır?

Çünkü çocuk için bakım veren hem bir:

• güven kaynağı,
• hem de kaygı kaynağı

olmuştur.

Bu nedenle çocuk beyninde “yaklaş–kaçın” döngüsü gelişir.

3.2. Yetişkinlikte Kaygılı–Kaçıngan Bağlanma Belirtileri

• Partnerden uzaklaşma ve geri dönme döngüleri
• İlişkide belirsizlik ve tutarsızlık
• Duygusal iniş çıkışların şiddetli olması
• Terk edilme korkusundan ani yakınlaşma
• Yakınlaşmanın artmasıyla birlikte tetiklenen kaçınma tepkileri
• Yoğun öfke–soğukluk geçişleri
• Zihin içinde ilişkiye dair “çelişkili içsel modeller”

Bu bağlanma türü ilişkilerde en çok “gel–git” olarak tanımlanan dinamiği oluşturur.

4. Kaçıngan ve Kaygılı–Kaçıngan Bağlanma Arasındaki Farklar

5. Bağlanma Türlerinin Yetişkin İlişkilerine Etkisi

5.1. Kaçıngan Bağlanmanın Etkileri

• Yakınlık ilerledikçe geri çekilme
• Partnerin duygusal ihtiyaçlarını “baskı” gibi algılama
• İlişkide mesafenin yoğunluğu
• Duygusal ifade eksikliği nedeniyle partnerde yalnızlık hissi oluşturma

5.2. Kaygılı–Kaçıngan Bağlanmanın Etkileri

• İlişkiyi hem ister hem korkar
• Ani kopmalar ve ani yakınlaşmalar
• Partnerde kafa karışıklığı
• Stres altında yoğun duygusal tepkiler
• İletişimde tutarsızlık

6. Tekirdağ Perspektifi: Bağlanma Dinamiklerinin Yerel Gözlemleri

Tekirdağ ve Süleymanpaşa bölgesinde romantik ilişkilere yönelik danışan başvurularında gözlenen yaygın örüntülerden biri:

• Kaygılı partner – kaçıngan partner ikiliği
• Yakınlık ihtiyacı ile bireysel alan ihtiyacının çatışması
• Duygusal regülasyon güçlükleri
• İlişkilerde belirsizlik döngüsü

Bu örüntüler, bağlanma türlerinin ilişkilerin temel dinamiğini nasıl şekillendirdiğini net biçimde gösterir.

7. Sonuç

Kaçıngan bağlanma, duygusal yakınlıktan kaçınma ve bağımsızlığı aşırı koruma eğilimleriyle tanımlanırken; kaygılı–kaçıngan bağlanma ise hem yakınlığa duyulan ihtiyaç hem de aynı yakınlıktan duyulan korku nedeniyle daha karmaşık bir yapıya sahiptir.

Her iki bağlanma biçimi de yetişkinlik dönemindeki ilişki doyumunu, iletişimi ve stres altında verilen tepkileri güçlü biçimde etkiler. Bilimsel olarak bu bağlanma örüntülerinin anlaşılması, ilişkilerde yaşanan güçlüklerin daha doğru yorumlanmasına katkı sağlar.

Kaynakça

1. Bowlby, J. (1969). Attachment and Loss.
2. Ainsworth, M. (1979). Patterns of attachment.
3. Mikulincer, M., & Shaver, P. (2016). Attachment in Adulthood.
4. Bartholomew, K., & Horowitz, L. (1991). Attachment styles among young adults.
5. Fraley, R. C., & Shaver, P. (2000). Adult romantic attachment: Theoretical developments.